Kalibrasyon

Kalibrasyon Nedir?

Kalibrasyon, bir ölçme aleti veya düzeneğinin doğru sonuçlar verecek şekilde ayarlanması işlemidir.

• Amaç ve Çıktılar: Kalibrasyon sonucu; ölçüt/ölçeğin, ölçü aletinin veya ölçme sisteminin hatasını kestirmeye ya da alelade bir skalanın işaretlerine değerler verilmesine olanak sağlar. Ayrıca başka metrolojik özellikleri de belirleyebilir.

• Belgelendirme: Kalibrasyon sonuçları bir kalibrasyon sertifikası veya kalibrasyon raporu adı verilen resmi bir doküman ile kayıt altına alınır.

• İfade Şekli: Sonuçlar kimi zaman tek bir kalibrasyon faktörü veya bir diziden oluşan kalibrasyon eğrisi/faktörleri şeklinde ifade edilebilir.

Kalibrasyon İşlemi ve İzlenebilirlik

Kalibrasyon işleminde, kalibre edilen ölçü aletinin hata miktarı belirlenirken şu esaslar dikkate alınır:

• Referans Cihaz Standartları: Kalibre edilecek cihazın hatası, kendisinden en az 3 kat daha yüksek doğruluğa sahip bir ölçü aleti referans alınarak tespit edilir.

• İzlenebilirlik: Referans alınan ölçü aletlerinin kalibrasyon sertifikaları üzerinden ulusal veya uluslararası temel referanslara izlenebilir olması zorunludur. Bu sayede kalibre edilen cihazın da temel referanslara olan izlenebilirliği sağlanmış olur.

Deneysel Çalışma Şartları ve Raporlama

Kalibrasyon işlemi deneysel bir çalışma olup, deneysel bir süreçten beklenen tüm titizlik ve gereklilikleri karşılamalıdır:

• Çalışma Koşulları: İşlemler kontrollü bir ortamda, özenli ve yazılı çalışma alışkanlığına sahip eğitimli personellerce yürütülmelidir.

• Rapor Detayları: Kalibrasyon raporunda; çalışmanın yapıldığı ortam özellikleri, kullanılan ekipmanlar, uygulanan yöntem, ölçüm belirsizliği ve elde edilen sonuçlar açıkça belirtilmelidir.

Hata Düzeltme, Kalibrasyon Periyotları ve Kalite Yönetimi

• Ayar ve Tekrar Kalibrasyon: Ölçü aletinin hatası, kullanıldığı prosesin veya ilgili standartların belirlediği limitlerin dışına çıkmışsa bu hatanın ayarlanarak giderilmesine çalışılır. Ancak ayar yapıldıktan sonra kalibrasyonun tekrarlanması ve son durumun yeniden raporlanması zorunludur.

• Periyodik Tekrar: Ölçü aletleri; ölçüm prensipleri, kullanılan teknoloji ve çalışma şartlarına bağlı olarak zamanla yaşlanırlar. Bu nedenle belirli periyotlarla kalibrasyonun tekrarlanması gerekir. Bu periyotlar; cihazın özellikleri ve kullanım koşulları göz önüne alınarak deneyimli kullanıcılar tarafından belirlenmelidir.

• Kalite Yönetim Sistemlerindeki Yeri: Kalibrasyonun kalite yönetim sistemlerinin temel bir beklentisi olmasının nedeni, işletmeler için doğrudan bir ihtiyaç olmasıdır. Bir işletmede herhangi bir büyüklüğü ölçme ihtiyacı varsa, kullanılan ölçü aletinin istenilen doğrulukta ölçüm yapıp yapmadığının doğrulanması da yasal ve operasyonel bir zorunluluktur.